DİZİLİŞLERİNE GÖRE UYAKLAR (KAFİYELER)

Dizilişlerine göre uyaklar aşağıda sıralanan beş başlıkta incelenir:

A) Düz Uyak (Mesnevi Tipi)

Her beytin

dizeleri birbiri ile kafiyelidir.

  a

  a

  b

  b     şeklinde oluşturulan kafiyedir.

B) Çapraz Uyak
Bir dörtlüğün birinci dizesi ile üçüncü dizesinin, ikinci dizesi ile de dördüncü dizesinin  kafiyeli olmasıdır.

  a

  b

  a

  b   şeklinde oluşturulan kafiyedir.

C) Sarmal Uyak

Bir dörtlükte birinci mısra ile dördüncü mısranın, ikinci mısra ile de üçüncü mısranın kendsi arasında kafiye oluşturmasıdır.

  a

  b

  b

  a   şeklinde oluşan kafiyedir.

Ç) Mâni Tipi Uyak

Birinci, ikinci ve dördüncü dizelerin kendi arasında kafiyeli, dördüncü dizenin ise serbest olduğu kafiyedir.

  a

  a

  b

  a   şeklinde sıralanan kafiyedir.

D) Koşma Tipi Uyak

İlk üç mısranın kendi arasında kafiyeli, son mısranın ise serbest olduğu kafiyedir.

  a

  a

  a

  b   şeklinde sıralanır.

HECE ÖLÇÜSÜ (HECE VEZNİ) ÖZGÜN KONU ANLATIMI

Hece ölçüsü bizim millî ölçümüzdür. En çok halk edebiyatında kullanılır.

hece ölçüsü

Hece ölçüsü,

dizelerdeki hece sayılarının aynı olmasıyla oluşturulan ölçüdür. Bu ölçünün kullanılmış olduğu şiirlerdeki dizeler kolay okuma ve söyleyiş güzelliği sağlamak maksadı ile iki ya da daha fazla parçaya bölünebilir. Dizelerin bölündüğü bu yerlere durak adı verilir. 7'li, 8'li, 11'li, 14'lü hece ölçüsü edebiyatımızda en çok kullanılan hece ölçülerindendir.

ŞİİR VE ZİHNİYET

Zihniyet, bir dönemin dini, sosyal, ekonomik, edebi, siyasi yaşamından kaynaklanan anlayış,

duygu ve zevklerin toplamıdır.

Her edebiyat eseri, kendi döneminin zihniyetini tabii olarak yansıtır. Çünkü edebiyat eserinin sanatçısı o dönemin şartlarıyla yetişmiş ve o atmosferi yaşamıştır.

EDEBİYAT ve GERÇEKLİK

EDEBİYAT VE GERÇEKLİK

 Türk Dil Kurumuna göre gerçeklik: Gerçek olan, var olan şeylerin tümü, hakikat, hakikilik, şeniyet, realite, reellik.

Edebiyatta gerçeklik:

1. Edebî eserlerdeki

konunun (içerik, muhteva) gerçeklikle bağı vardır. Eseri oluşturan yazar ya da şair belli bir toplumsal gerçeklik içinde yaşamaktadır ve eserinde gerçekliği bir şekilde yansıtır.

2. Edebî eser, yazar ya da şair tarafından yazıldıktan sonra toplumsal gerçeklik içinde yer alır. Çünkü o eseri okuyanlar, belli bir toplumsal gerçeklik içindedir. Böylelikle eserin gerçeklikle bağı başka bir şekilde sürmektedir.

Yazar, içinde yaşadığı gerçekten yararlanarak eserini oluşturur. Ancak yaşanan doğal gerçeklik olduğu gibi değil, edebiyat kuralları dahilinde esere yansıtılır. Yani sanatçı doğal gerçekliği konu olarak ele alıp yeni bir gerçeklik içinde tekrar şekillendirir, kurgular. Buna "edebi gerçeklik" denir.

      

      Sanat; nesnel, gerçek dünyanın öznel tasarımıdır. Bu durumda gerçeklikten yararlanmaları yönüyle, bilimle sanatın ayrı değildir. Sadece gerçekliği ele alma yöntemlerinin farklı olduğunu ifade edebiliriz.

Edebi metnin konusu insandır. Dolayısıyla edebi metinlerde insanla ilgili her konu işlenebilir.

Bilim de sanat da aynı gerçeklikle uğraşır. Sanat , gerçekliği insana özgü özelliklerden hareketle değiştirerek yeniden oluşturur. Bilim ise gerçekliği açıklar.

Edebi metin yazılırken dönemin özelliklerinden ve o dönemdeki her türlü gerçeklikten yararlanılır. 

 Edebi metinlerde; dönemin ilmi, felsefi, teknik ve sosyal alandaki verileri, siyasi tartışmaları, döneme damgasını vuran edebî akımlar, tartışmalar kurmacanın olanaklarıyla işlenir.