6 Aralık 2007 Perşembe
Poetic injustice
What's more absurd than a 15-day prison sentence for breaking blasphemy laws in Sudan? Well, a liberal democracy giving a nine-month suspended sentence to a naive young woman for writing bad poetry. Clive James must be really worried.
Scorning book blogs: replacing a deleted post
Apparently all my scorn in the post this replaces should have been directed at Adam Kirsch and not Gail Pool. Profuse apologies to Gail Pool. In mitigation, Wolcott's review is ambiguous about where the quotation comes from, though seeing as it's a review of a specific book, you would have thought such a long quotation would be from there. I deleted the post and replaced it with this near identical version, and though I'm sure it was covered at the time of publication, it still deserves a kicking.
It so happens I'm also a professional writer, though not in the field I would prefer. What I consider more important is that which I write out of a need to speak. The last "long-form essay" I wrote was a year ago, about Richard Ford's Sportswriter trilogy. The form suited what I had to discover. Usually, however, a shorter blog post is appropriate. It's often much more of a challenge to write short. Sometimes I wish James Wood used a fifth of the words he writes nowadays. (Which reminds me of a critic of Derrida's long-winded style, influenced, he said, by having to pad-out three-hour seminars. Compare this with the concise reviews and essays by his friend and mentor Blanchot, who remained outside professionalism.)
And it's early days: book blogging is a new form of criticism under restraint. It has good, bad and indifferent practitioners. As a reader, I make the same decisions online as I make in the bookshop and the library. I don't dismiss fiction because of Tom Clancy anymore than I dismiss online criticism because of Amazon customer reviews.
Literary criticism is only worth having if it at least strives to be literary in its own right, with a scope, complexity, and authority that no blogger I know even wants to achieve.The key words here being "I know". This is James Walcott quoting from Adam Kirsch's attack on book blogs. Kirsch fails to provide any specific examples of book blogs, but he wouldn't have written that sentence if he knew Dan Green's The Reading Experience or Richard Crary's The Existence Machine. And if he doesn't know either, then he is unqualified to generalise about book blogs. Not that it stops him.
The only useful part of most book blogs, in fact, are the links to long-form essays and articles by professional writers, usually from print journals.The key words here being "only", "professional" and "usually". A professional editor would demand examples and clarification of the other two words. Another obvious use of book blogs is to provide self-satisfied professionals with a straw man, and if those useful links are "usually" to print journals, what do the exceptions reveal?
It so happens I'm also a professional writer, though not in the field I would prefer. What I consider more important is that which I write out of a need to speak. The last "long-form essay" I wrote was a year ago, about Richard Ford's Sportswriter trilogy. The form suited what I had to discover. Usually, however, a shorter blog post is appropriate. It's often much more of a challenge to write short. Sometimes I wish James Wood used a fifth of the words he writes nowadays. (Which reminds me of a critic of Derrida's long-winded style, influenced, he said, by having to pad-out three-hour seminars. Compare this with the concise reviews and essays by his friend and mentor Blanchot, who remained outside professionalism.)
And it's early days: book blogging is a new form of criticism under restraint. It has good, bad and indifferent practitioners. As a reader, I make the same decisions online as I make in the bookshop and the library. I don't dismiss fiction because of Tom Clancy anymore than I dismiss online criticism because of Amazon customer reviews.
3 Aralık 2007 Pazartesi
Literary parasitism
In these seemingly anti-literary times, authors tend to do all they can to support literature; Spanish novelist Enrique Vila-Matas is the first I've seen to treat it like a disease.Scott Esposito in the superb Quarterly Conversation on my favourite novel of the year. It's a deceptively simple book to follow but fiendishly difficult to summarise. Scott does a brilliant job at that, and is quite right to recognise that it falls away in the second half. But what a fall ...
Derrida - the movie
Today I have been mostly watching this fascinating fly-on-the-wall documentary about Derrida (via Fark Yaralari). Halfway through I remembered it was on December 1st, 2000 that I attended a lecture given by Derrida at Sussex University to mark the opening of the Centre for Modern French Thought. It was so cold in the lecture hall that Derrida wore a white scarf while his host wore a black one. He came across then as he does here: austere yet warm. From what I can remember, he lectured on hospitality, arguing that we must welcome strangers into our lives as if they were family (I think he even said "we should offer them our beds"!). The audience, made up of the cheerfully curious and of career-focussed tutors and postgraduates, tore into his arguments with demanding questions. He welcomed them in the spirit of his lecture; something I appreciated even if I couldn't follow the discussion. Sadly, both Derrida and the Centre for Modern French Thought (which hosted a video of the event) are now closed.
N-n-n-nineteen
Joyce Carol Oates still bothers people — in all kinds of ways. For more than forty-five years she has been steadily producing novels, short stories, poems, essays, plays. Between the beginning of 2000 and the end of 2005 she published nineteen books. She has written over seven hundred short stories, more than Maupassant, Kipling, and Chekhov combined.So Michael Dirda begins his NYRB review of four new Joyce Carol Oates books, including her journal. I read the review hoping that the journal might reveal something about her productivity. I wasn't disappointed.
Her journal tells us that she writes from 8 till 1 every day, then again for two or three hours in the evening. And she revises and polishes and reworks page after page after page. Such commitment, coupled with her literary fecundity, unnerves many people. Surely so many books can't be that good, that deeply felt, truly authentic?Dirda answers with an emphatic No: "there can be no question of [her major novels'] power and conviction". But he can't help but return to the reception!
Still, Joyce Carol Oates distresses more than a few writers and critics. She can raise doubts and misgivings ... in nearly any novelist or essayist. Similarly, critics — on the printed page or in conversation — all too frequently deride Oates's work for its copiousness; some suggest it is the product of obsessive-compulsive behavior. Often, I suspect, this crude reductionism derives from reviewer's angst.Dirda is almost certainly right in this latter suspicion (though it would have been nice to have some evidence). How can any reviewer possibly have a grasp of this novelist's oeuvre without devoting himself to weeks of research? Yet no matter how accurate, to me this remains a superficial answer. All productive artists generate a despairing envy of some kind, even in those who love what they produce. They are loved because they both mark stages on the way to one's own realisation and resented because they also close off another route.
Joyce Carol Oates' work evokes the same paradoxical despair one feels in a library, or when faced by the list of classics one has failed to read. Precious hope for one's realisation in a book is not diminished but dispersed. The task then becomes to write in every genre and in every form, and then to write every book ever written. For only in this way can one realise the hope of the book, the hope to say everything at last. Yet if one of the most prominent self-realisers cannot achieve this, what hope is there for us?
1 Aralık 2007 Cumartesi
More Remainder
Tom McCarthy talks to Ed Champion about Remainder and repetition in a rich, two part makes-you-feel-stupid-but-inspired-too interview. I was enacting my own repetitive behaviour as I listened: cycling the same 26-mile route which includes what the great Miguel Indurain called "the côte de Ditchling Beacon“, a fourth category climb on the 1994 Tour de France (beat that cycling litbloggers!).
Just after reaching the summit, Tom spoke of how trauma, noted by both Freud and anti-Freudian neuroscientists, "instils a propensity to repeat, to return to the traumatic scene". In my case, however, the obsessive following of the same route seeks merely to erase uniqueness; I want the same non-experience each time. If anything happens along the way, I change the route. But isn't that what the guy in Remainder is doing too? The question reminds me of an aspect of the novel the interview mentions only once and very briefly yet has always bothered me. How does the trauma from the sky at the beginning of the book relate to its end in the aircraft? It's another way of asking how artistic creation relates to its cause. To me, the ending hints of the traumatic remainder in art's unworldliness.
Just after reaching the summit, Tom spoke of how trauma, noted by both Freud and anti-Freudian neuroscientists, "instils a propensity to repeat, to return to the traumatic scene". In my case, however, the obsessive following of the same route seeks merely to erase uniqueness; I want the same non-experience each time. If anything happens along the way, I change the route. But isn't that what the guy in Remainder is doing too? The question reminds me of an aspect of the novel the interview mentions only once and very briefly yet has always bothered me. How does the trauma from the sky at the beginning of the book relate to its end in the aircraft? It's another way of asking how artistic creation relates to its cause. To me, the ending hints of the traumatic remainder in art's unworldliness.
Bir Başkadır Kırım Toprağı...
Kırım, hemen yanı başımızdaki adeta cennetten bir köşe. İstanbul’dan ortalama bir buçuk saatlik bir uçuşun ardından, Kırım’ın başkenti Akmescit şehrine ulaşabilirsiniz.
Ukrayna’ya bağlı özerk cumhuriyet statüsündeki Kırım 26.140 km²’lik yüzölçümü ve 2.400.000 nüfusuyla küçük sayılabilecek bir toprak parçası. Başkenti Akmescit (Simferopol) dışında en önemli şehirleri askeri üs konumundaki Akyar (Sevastopol), turizm merkezi Yalta, tarihi başkenti Bahçesaray ve ticari liman konumundaki Gözleve (Yevpetoriya)’dır.
Kırım, 15. yüzyılın ortalarından itibaren de Kırım Hanlığı’na yurt olmuştur. Bu kudretli hanlığın sınırları o dönemlerde bir taraftan Moskova önlerinden Kafkas Dağları’nın eteklerine, öte taraftan Hazar Denizi kıyılarından Lehistan (Polonya) ovalarına kadar uzanmaktaydı. Kırım Tatarları, işte bu kudretli Hanlığın günümüze uzanan varisleri, 1783’de vatan toprakları Rus işgaline uğrayınca, kitleler halinde “Ak Topraklar” dedikleri Türkiye’ye göç etmişlerdir. Geride kalanlar ise; Rus işgaline ve baskılara karşı sürekli bir mücadele halinde olmuşlardır. Türk Dünyasına “Dilde, Fikirde, İşte Birlik” fikrini aşılayan, aydınlanma hareketini başlatan İsmail Bey Gaspıralı gibi bir değeri Türk Dünyasına hediye eden Kırım Tatarları, 18 Mayıs 1944'de Stalin'in emriyle Özbekistan çölleri ve Sibirya steplerine sürgün edildiler. Hayvan vagonlarında gönlerce süren bu sürgünün sonunda Kırım Tatarlarının %46'sı hayatlarını kaybetti. 1989'dan itibaren yeniden vatanları Kırım'a dönmeye başlayan Kırım Tatarları Kırım Tatar Millî Meclisi’nin çatısı altında ve Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun önderliğinde toplandılar.
Her Yıl Kırım’dayız
Her yıl olduğu gibi bu yıl da Kırım’a 20-27 Temmuz 2004 tarihleri arasında 7 gece-8 günlük bir gezi düzenledik. 20 Temmuz 2004 Salı günü İstanbul’dan 309 sefer sayılı Ukrayna Havayolları uçağı ile başlayan yolculuğumuz, göz açıp kapayıncaya kadar bitiverdi. Uçağımız, göz alabildiğine uzanan yeşilliklerin ve bereketli ovaların üzerinden alçalarak Kırım’ın başkenti Akmescit’e iniverdi. Ukrayna havaalanı gümrüğünden dışarı çıktığımızda, bizleri Türkiye-Ukrayna Dostluk Derneği Başkan Yardımcısı Necmettin Yalta ve eşi ile gezimiz müddetince mihmandarlığımızı yapan Vasfiye Aliyeva karşıladı. Havaalanı şehrin biraz dışında olduğu için, eğer sizi karşılayan yok ise, taksiye binmek zorunda kalınacağını bilmeniz lazım.
Konaklama ve Yemek
Kırım, yüzölçümünün küçüklüğüne rağmen Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi günümüzde de bu coğrafyanın en önemli turizm merkezi biri olarak kabul edilmekte. Her yıl milyonlarca turistin geldiği Kırım’da dolayısıyla her keseye uygun pek çok otel bulmak mümkün. Ancak otellerin hizmet kalitesi ile fiyatları arasında herhangi bir ilginin olmadığını bilmek lazım. Türkiye’de kanıksadığımız standartları ve hizmet kalitesini buralarda beklememek lazım. Bizler bu yılki gezimiz müddetince Akmescit şehrindeki Turbaza Tavriya Oteli’nde konakladık. Yeşillikler içerisindeki otel, Türkiye standartlarına göre oldukça mütevazı bir görünüme sahip. Fazla lüks aramayanlar için ideal bir yer.
Gezi programımız yoğun ve her gün farklı bir şehri gezecek olmamızdan dolayı, yemeklerimizi de farklı farklı restoranlarda yedik. Kırım genelinde artık her yerde her türlü damak tadına uygun kafeler ve restoranlar bulunabiliyor. Yemekler bol kepçe ve çok lezzetli. Aman dikkat! perhizi bozabilirsiniz... Restoranlarda Tatar ve yerel müziklerin eşliğinde neşe içerisinde yemeğinizi yiyebilirsiniz.
Bahçesaray ve Hansaray
Kırım Yarımadası, coğrafi olarak küçük görünmesine rağmen tahminlerinizin de ötesinde pek çok tarihi ve doğal güzelliği bünyesinde barındırmakta. Bir kez gelmenin asla yetmeyeceğini bilerek gitmelisiniz Kırım’a.
Kırım’ı gezinize Kırım Hanlığı'nın başkentliğini yapmış Bahçesaray’dan başlamanızı tavsiye edeceğim. Bahçesaray, bizden, Anadolu’dan bir parça gibidir... Sokaklarında yürürken asla yabancılık çekmezsiniz. Safranbolu’da veya Kastamonu’da geziyormuş gibi hissedersiniz kendinizi. Vaktiyle zengin ve büyük bir şehir olsa da şimdilerde sakin ve küçük ama alımlı bir kasaba görünümünde. Bu şehri mutlaka bir rehber eşliğinde gezmelisiniz. Gezilecek çok yer ve de size anlatılması gereken pek çok tarihî eser mevcut bu şehirde.
Bahçesaray’ın en meşhur yeri hiç şüphesiz Hansaray’dır. Kırım Hanlarının sarayı Hansaray, Topkapı Sarayı’nın küçük ama zarif bir benzeri gibidir. “Tatar Elhamrası” da denilen Hansaray, içinde barındırdığı birbirinden kıymetli sanat eserleriyle ve hikayeleriyle sizi de derinden etkileyecektir.
Vaktiyle atlı süvarilerin volta attığı sarayın avlusunda, artık sarayı gezebilmek için sırasını bekleyen kalabalık turist grupları beklemektedir. Sarayı rehberiniz eşliğinde gezmeye başladığınızda her köşede size anlatılacak ayrı bir tarihin ve hikayenin olduğunu göreceksiniz. "Gözyaşı Çeşmesi"nde mermere işlenen bir sevdayı, Puşkin’in Bahçasaray Çeşmesi şiirinin mısralarında ise, bu büyük aşkın ölümsüz izlerini bulursunuz. "Demirkapı" size Kırım Hanlığı’nın haşmet ve gücü hakkında ipuçları verecektir. "Altın Çeşme", geçmişteki zenginliğinden izlerini taşırken, "Altın Oda"da azamet ve ihtişamı, "Harem"de geçmişin gizemlerini derinden derine teneffüs edersiniz aslında. İki minareli "Hancamii" ise, estetiğin semaya açılan zarif elleridir. Dedik ya Hansaray bu, anlatması zor, mutlaka görmek lazım.
Hemen bir kaç yüz metre ötede yolun kenarındaki taş bina, İsmail Bey Gaspıralı’nın 1883’de yayınlamaya başladığı Tercüman gazetesine ev sahipliği yapmıştır. Işığını bütün Türk ve İslâm dünyasına yayan bu gazetenin basıldığı yer artık Gaspıralı Müzesi olmuş, ziyaretçilerini beklemekte.
Birkaç adım daha attınız mı "Zincirli Medrese"desiniz. İnşaatında Kırım Hanı I. Mengli Geray Han’ın bile bizzat çalıştığı Zincirli Medrese’ye geldiğinizde, kapısındaki asılı zincir, geçmişte olduğu gibi bugün de ilmin önünde eğilmek gerektiğini hatırlatacaktır size. Zincirli Medrese, şimdilerde yeniden restore edilmeye çalışılmakta...
Bahçesaray’a yapacağınız ziyaret sizi acıktırdığında hemen Hansaray’ın girişinde köprünün üzerinde sıralanan tezgahlarda satılan sıcacık nefis Tatar Börekleri (Çibörek) ve tatlılar ile açlığınızı yatıştırabileceğiniz gibi, yakınlardaki pek çok nezih alternatiften birini de rahatlıkla tercih edebilirsiniz. Bizim tercihimiz Ali Baba veya Markur adlı restoranlardan yana...
“Dünyanın Paylaşıldığı Yer”... Yalta
Kırım’ı anlatan herkes, öncelikle bu toprakların yeşil olduğundan bahseder. Doğrudur da... Hele hele bir tarafı Karadeniz’e bakan yarımadanın sahilleri ayrı bir güzelliktir. Yeşili ayrı bir yeşildir.
Karadeniz sahiline indiğinizde Aluşta’da kulağınıza 1944 sürgününde Özbekistan çöllerinde söylenen “Aluşta’dan Esken Yeller Yüzüme Urdu” şarkısının nağmesi gelecektir. Gurzuf’ta artık meşhur yazar Cengiz Dağcı’nın yurdundasınız. Yaşadığı toprakların her bir karesini, her bir taşını romanlarında en ince ayrıntısına kadar anlatan bu büyük insanın doğduğu, çocukluğunun geçtiği üzüm bağlarıyla donanmış bu bereketli topraklar sizi de kendine çekecektir. Destanlara konu olan "Ayu Dağ"ı "Gelin Kaya" ile "Damat Kaya"yı seyretmek ayrı bir zevk verecektir size.
Yalta, her bir yanı ayrı bir güzelliğe ve doyumsuz manzaralara sahip Kırım’daki en önemli tatil ve turizm merkezidir. Bütün Sovyet coğrafyasının en ünlü turizm merkezi olarak kabul edilen Yalta, elbette ki bunu hak edecek pek çok zenginliklere sahiptir.
“Dünyanın Paylaşıldığı Yer” olarak bilinen Yalta, bu yakıştırmayı 1945’deki meşhur Yalta Konferansı’na ev sahipliği yapmasından dolayı almış. Çar II. Nikolay için 1911’de yazlık saray olarak yaptırılan "Livadiya Sarayı"nda bu tarihi konferansın izleri itina ile korunmakta.
"Kırlangıç Yuvası", kayaların ucunda kanatlanıverecek masalsı bir yapı gibidir. Almanya’nın Ren Nehri kıyılarındaki Rittenburg Şatosu’nun minik bir kopyası olan Kırlangıç Yuvası’nın gezinti terasından Karadeniz’i bütün ihtişamıyla seyretmek, ayrı bir haz verecektir ziyaretçisine.
"Botanik Parkı", biraz bakımsız da olsa bu kadar çok bitki ve çiçek örneğinin nasıl bir araya getirildiğini sorduracaktır size. "Alupka-Vorontsov Sarayı" bu toprakların ihtişamına zarif bir katkıdır. "Massandra Şatosu", masalsı bir ülkeden gelen minik bir örnek gibidir. "Uçan-su Şelalesi", suyun kanatlanmış halidir. "Mishor" ise, destanlara konu olmuş, efsanevi Arzı Kız’ın vatanıdır.
Yalta başlı başına bir gezi ülkesidir. Adım başı farklı bir güzellik çıkacaktır karşınıza. Ay-petri Dağı’dan, Simeiz’e, Foros’dan Gaspra’ya pek çok tarihî ve doğal güzellik ziyaret edilmeyi beklemektedir.
Yalta aynı zamanda deniz demektir aslında, Karadeniz’in belli olmaz denilen havası şansınıza eğer o gün uygunsa Yalta ve çevresindeki her yerde rahatlıkla denize girebilirsiniz. Hemen şehrin merkezindeki limanın kenarındaki Halk Plajı size zaten bu konuda yeterince fikir verecektir. Yalta geceleri de hareketli bir şehirdir. Mutlaka kendinize bu saatler için boşluk yaratmalı ve kendinize bir konser veya bir havai fişek gösterisi veya bir müzikli gece ayırmalısınız bu şehirde...
"Sevastopol Önünde Yatar Gemiler..."
Kırım denilince akla ilk gelen yerlerden biri de Sevastopol şehridir. Sovyet döneminin dünyaca meşhur bu askeri üssü o yıllarda bünyesinde barındırdığı 800 parçalık muazzam donanma ile bütün dünyanın gözlerinin dikip takip ettiği bir şehir idi. Şimdilerde ise yavaş yavaş bu vasfından sıyrılmaya çalışmakta.
1996 yılına kadar “yasak şehir” konumundaki Sevastopol bu askeri kimliğinin yanında müzeleri ile de meşhurdur aslında. Bunların içinde hiç şüphesiz en önemlisi Panorama’dır.
"Panorama", 1854 Kırım Harbi’nde İngiliz-Fransız ve Osmanlı Orduları tarafından kuşatılan Sevastopol şehri ve çevresinde yaşanan çarpışmaların ve önemli olayların resmedildiği bir müzedir. Çevresinde de yine o döneme ve Kırım Harbi’ne ait pek çok materyal sergilenmekte. Toplam 115 metreye 14 metre ebatlarındaki devasa resimleriyle Panorama, dünya çapında bir üne sahiptir. Önünde uzanan kuyruklar bu konuda size bir fikir verecektir. Mutlaka görülmeli ve bir mağlubiyetten nasıl zaferle çıkmışçasına gururlanma ve propaganda malzemesi yapılabildiğini biraz da imrenerek izlemelisiniz.
Sevastopol’u gezerken rıhtıma inen merdivenlerden karşılara baktığınızda, sıra sıra dizilmiş savaş gemileri gördüğünüzde aklınıza Kırım Harbi için söylenen “Sevastopol Önünde Yatar Gemiler” türküsü gelecektir.
Limanın birkaç adım ötesinde "Hersones Antik Kenti"nin kalıntılarını gezebilir, günün yorgunluğunu bu arkeolojik kalıntıların hemen yanı başında Karadeniz’in serin sularında atabilirsiniz.
Sevastopol’da 2004 yılında Kırım Harbi’nin 150. yılı münasebetiyle büyük bir törenle açılan Türk Şehitliği’ni de ziyaret edebilirsiniz. Şehitlik, Akmescit’ giderken yolunuzun üzerindedir.
Başkent Akmescit...
380.000’lik nüfusuyla Kırım’ın en büyük şehri olan Akmescit, aynı zamanda da Ukrayna’ya bağlı Kırım Özerk Cumhuriyeti’nin de başkentidir. Kırım Tatarlarının tek resmi temsil organı olan ve başkanlığını Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun yaptığı Kırım Tatar Millî Meclisi bu şehirdedir. Yine Kırım Tatarlarına ait pek çok kurum (Kırım Tatar Pedagoji Üniversitesi, Gaspıralı Kırım Tatar Millî Kütüphanesi, Kırım Tatar Akademik Drama Tiyatrosu, Kırım Tatar Dans ve Müzik Topluluğu, Kırım Tatar Yazarlar Birliği, Kırım Tatar Ressamlar Birliği, Kırım Tatar Hanımlar Birliği, Qardaşlık Gençlik Teşkilatı, vd.) yine bu şehirde yer almaktadır. Gururlanmamak elde değil.
Her iki yanı park ve bahçelerle bezenmiş olan Salgır Nehri’nin ikiye böldüğü Akmescit, yeşillikler içerisinde bir şehirdir. Otelinizin penceresinden baktığınızda bunu daha iyi anlayacaksınız. Temiz havanın o insanı dinç tutun etkisini yaşayarak göreceksiniz. Akmescit’te akşamları Kırım Tatar Akademik Tiyatrosu’nun konser ve tiyatro programlarını izleyebileceğiniz gibi, çeşitli müzikli restoran ve kafelere de gidebilirsiniz. Ayşe Restoran, Gys Kafe, Kafe Maestro ilk akla gelenler...
Gözleve’de Mimar Sinan’ın İmzası...
Gözleve’deki "Han Camii", Kırım Tatarlarının yaşadıkları acı ve çektikleri zulmün şahidlerinden biridir. Kırım Hanı I. Devlet Geray Han’ın Moskova’ya düzenlediği seferden zaferle dönmesinin şerefine 1552 senesinde İstanbul Fatih Camii'nin küçük bir kopyesi olarak yaptırılan bu cami, Mimar Sinan’ın Kırım’da yaptığı tek eserdir. Yanı başındaki parktaki "Kırım Tatar Sürgün Anıtı" ise, sizi 18 Mayıs 1944’e götürecek ve bir milletin yok edilmek istenmesine rağmen hala ayakta olduğunu hissettirecektir size.
Eğer Gözleve’deki kalış saatlerini daha da uzatabilecekseniz, Han Camii’nin yanındaki parkın kenarındaki Cafe Mustafa’da müzik ve dans programı eşliğinde akşam yemeğinizi yiyebilirsiniz.
Sudak Şehri ve Kalesi
Kalesi ile meşhur Sudak aynı zamanda göz alabildiğini uzayan doğal ve temiz plajları ile önemli bir sayfiye merkezidir. Bu şehrin yanı başındaki tepe üzerine kurulan Sudak Kalesi’nden çevrenin manzarasını seyredebilir, ardından da kendinizi Karadeniz’in serin sularına bırakabilirsiniz.
Sudak’a gelirken yolunuzu biraz uzatmak pahasına Eskikırım’a uğrayıp Sultan Baybars Camii’nin harabelerini ve de Özbek Han Camii ile Medresesi’ni de görebilirsiniz. Eskikırım’ın öneminin Kırım Hanlığı’nın ilk başkenti olmasından geldiğini de unutmamak lazım.
Seneye Yine Kırım’dayız...
Gezimiz nihayete erdiğinde bize yetmediği hususunda herkes fikir birliği etmişti. Bir daha gelmeyi planlayarak Türkiye’ye döndüğümüzde hatırımızda pek çok güzelliğin kaldığını gördük. Yalta’da dünya siyaseti tarihinin en önemli anlarının geçtiği Livadiya Sarayı'nı, Gurzuf’ta deniz ile doğanın o güzel birlikteliğini, Gözleve Han Camii’nde Sinan’ın sanatının yüceliğini, Hansaray’da bir imparatorluğun geçmişteki azametli günlerinin izlerini görebilmenin hazzına yaşadık.
Kırım Tatarların deyimiyle “Ak Topraklar” denilen Türkiye’den Kırım’a düzenlediğimiz gezimizin bu kadar güzel geçmesindeki katkılarından dolayı, mihmandarlığımızı yapın Vasfiye Aliyeva’ya, Niyara Mecitova’ya, Yalta sokaklarında Ayyıldızımızı gururla taşıyan sevgili Elmira Abibulla’ya ve kıymetli ağabeyim Necmettin Yalta’ya sonsuz teşekkürler...
Bir dahaki Kırım gezimizde buluşmak dileğiyle...
M. Akif ALBAYRAK
Not: M. Akif Albayrak bu yazıyı bize gönderdikten sonra 6 Haziran 2007 tarihinde vefat etmiştir. Allah rahmet eylesin...
Ukrayna’ya bağlı özerk cumhuriyet statüsündeki Kırım 26.140 km²’lik yüzölçümü ve 2.400.000 nüfusuyla küçük sayılabilecek bir toprak parçası. Başkenti Akmescit (Simferopol) dışında en önemli şehirleri askeri üs konumundaki Akyar (Sevastopol), turizm merkezi Yalta, tarihi başkenti Bahçesaray ve ticari liman konumundaki Gözleve (Yevpetoriya)’dır.
Kırım, 15. yüzyılın ortalarından itibaren de Kırım Hanlığı’na yurt olmuştur. Bu kudretli hanlığın sınırları o dönemlerde bir taraftan Moskova önlerinden Kafkas Dağları’nın eteklerine, öte taraftan Hazar Denizi kıyılarından Lehistan (Polonya) ovalarına kadar uzanmaktaydı. Kırım Tatarları, işte bu kudretli Hanlığın günümüze uzanan varisleri, 1783’de vatan toprakları Rus işgaline uğrayınca, kitleler halinde “Ak Topraklar” dedikleri Türkiye’ye göç etmişlerdir. Geride kalanlar ise; Rus işgaline ve baskılara karşı sürekli bir mücadele halinde olmuşlardır. Türk Dünyasına “Dilde, Fikirde, İşte Birlik” fikrini aşılayan, aydınlanma hareketini başlatan İsmail Bey Gaspıralı gibi bir değeri Türk Dünyasına hediye eden Kırım Tatarları, 18 Mayıs 1944'de Stalin'in emriyle Özbekistan çölleri ve Sibirya steplerine sürgün edildiler. Hayvan vagonlarında gönlerce süren bu sürgünün sonunda Kırım Tatarlarının %46'sı hayatlarını kaybetti. 1989'dan itibaren yeniden vatanları Kırım'a dönmeye başlayan Kırım Tatarları Kırım Tatar Millî Meclisi’nin çatısı altında ve Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun önderliğinde toplandılar.
Her Yıl Kırım’dayız
Her yıl olduğu gibi bu yıl da Kırım’a 20-27 Temmuz 2004 tarihleri arasında 7 gece-8 günlük bir gezi düzenledik. 20 Temmuz 2004 Salı günü İstanbul’dan 309 sefer sayılı Ukrayna Havayolları uçağı ile başlayan yolculuğumuz, göz açıp kapayıncaya kadar bitiverdi. Uçağımız, göz alabildiğine uzanan yeşilliklerin ve bereketli ovaların üzerinden alçalarak Kırım’ın başkenti Akmescit’e iniverdi. Ukrayna havaalanı gümrüğünden dışarı çıktığımızda, bizleri Türkiye-Ukrayna Dostluk Derneği Başkan Yardımcısı Necmettin Yalta ve eşi ile gezimiz müddetince mihmandarlığımızı yapan Vasfiye Aliyeva karşıladı. Havaalanı şehrin biraz dışında olduğu için, eğer sizi karşılayan yok ise, taksiye binmek zorunda kalınacağını bilmeniz lazım.
Konaklama ve Yemek
Kırım, yüzölçümünün küçüklüğüne rağmen Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi günümüzde de bu coğrafyanın en önemli turizm merkezi biri olarak kabul edilmekte. Her yıl milyonlarca turistin geldiği Kırım’da dolayısıyla her keseye uygun pek çok otel bulmak mümkün. Ancak otellerin hizmet kalitesi ile fiyatları arasında herhangi bir ilginin olmadığını bilmek lazım. Türkiye’de kanıksadığımız standartları ve hizmet kalitesini buralarda beklememek lazım. Bizler bu yılki gezimiz müddetince Akmescit şehrindeki Turbaza Tavriya Oteli’nde konakladık. Yeşillikler içerisindeki otel, Türkiye standartlarına göre oldukça mütevazı bir görünüme sahip. Fazla lüks aramayanlar için ideal bir yer.
Gezi programımız yoğun ve her gün farklı bir şehri gezecek olmamızdan dolayı, yemeklerimizi de farklı farklı restoranlarda yedik. Kırım genelinde artık her yerde her türlü damak tadına uygun kafeler ve restoranlar bulunabiliyor. Yemekler bol kepçe ve çok lezzetli. Aman dikkat! perhizi bozabilirsiniz... Restoranlarda Tatar ve yerel müziklerin eşliğinde neşe içerisinde yemeğinizi yiyebilirsiniz.
Bahçesaray ve Hansaray
Kırım Yarımadası, coğrafi olarak küçük görünmesine rağmen tahminlerinizin de ötesinde pek çok tarihi ve doğal güzelliği bünyesinde barındırmakta. Bir kez gelmenin asla yetmeyeceğini bilerek gitmelisiniz Kırım’a.
Kırım’ı gezinize Kırım Hanlığı'nın başkentliğini yapmış Bahçesaray’dan başlamanızı tavsiye edeceğim. Bahçesaray, bizden, Anadolu’dan bir parça gibidir... Sokaklarında yürürken asla yabancılık çekmezsiniz. Safranbolu’da veya Kastamonu’da geziyormuş gibi hissedersiniz kendinizi. Vaktiyle zengin ve büyük bir şehir olsa da şimdilerde sakin ve küçük ama alımlı bir kasaba görünümünde. Bu şehri mutlaka bir rehber eşliğinde gezmelisiniz. Gezilecek çok yer ve de size anlatılması gereken pek çok tarihî eser mevcut bu şehirde.
Bahçesaray’ın en meşhur yeri hiç şüphesiz Hansaray’dır. Kırım Hanlarının sarayı Hansaray, Topkapı Sarayı’nın küçük ama zarif bir benzeri gibidir. “Tatar Elhamrası” da denilen Hansaray, içinde barındırdığı birbirinden kıymetli sanat eserleriyle ve hikayeleriyle sizi de derinden etkileyecektir.
Vaktiyle atlı süvarilerin volta attığı sarayın avlusunda, artık sarayı gezebilmek için sırasını bekleyen kalabalık turist grupları beklemektedir. Sarayı rehberiniz eşliğinde gezmeye başladığınızda her köşede size anlatılacak ayrı bir tarihin ve hikayenin olduğunu göreceksiniz. "Gözyaşı Çeşmesi"nde mermere işlenen bir sevdayı, Puşkin’in Bahçasaray Çeşmesi şiirinin mısralarında ise, bu büyük aşkın ölümsüz izlerini bulursunuz. "Demirkapı" size Kırım Hanlığı’nın haşmet ve gücü hakkında ipuçları verecektir. "Altın Çeşme", geçmişteki zenginliğinden izlerini taşırken, "Altın Oda"da azamet ve ihtişamı, "Harem"de geçmişin gizemlerini derinden derine teneffüs edersiniz aslında. İki minareli "Hancamii" ise, estetiğin semaya açılan zarif elleridir. Dedik ya Hansaray bu, anlatması zor, mutlaka görmek lazım.
Hemen bir kaç yüz metre ötede yolun kenarındaki taş bina, İsmail Bey Gaspıralı’nın 1883’de yayınlamaya başladığı Tercüman gazetesine ev sahipliği yapmıştır. Işığını bütün Türk ve İslâm dünyasına yayan bu gazetenin basıldığı yer artık Gaspıralı Müzesi olmuş, ziyaretçilerini beklemekte.
Birkaç adım daha attınız mı "Zincirli Medrese"desiniz. İnşaatında Kırım Hanı I. Mengli Geray Han’ın bile bizzat çalıştığı Zincirli Medrese’ye geldiğinizde, kapısındaki asılı zincir, geçmişte olduğu gibi bugün de ilmin önünde eğilmek gerektiğini hatırlatacaktır size. Zincirli Medrese, şimdilerde yeniden restore edilmeye çalışılmakta...
Bahçesaray’a yapacağınız ziyaret sizi acıktırdığında hemen Hansaray’ın girişinde köprünün üzerinde sıralanan tezgahlarda satılan sıcacık nefis Tatar Börekleri (Çibörek) ve tatlılar ile açlığınızı yatıştırabileceğiniz gibi, yakınlardaki pek çok nezih alternatiften birini de rahatlıkla tercih edebilirsiniz. Bizim tercihimiz Ali Baba veya Markur adlı restoranlardan yana...
“Dünyanın Paylaşıldığı Yer”... Yalta
Kırım’ı anlatan herkes, öncelikle bu toprakların yeşil olduğundan bahseder. Doğrudur da... Hele hele bir tarafı Karadeniz’e bakan yarımadanın sahilleri ayrı bir güzelliktir. Yeşili ayrı bir yeşildir.
Karadeniz sahiline indiğinizde Aluşta’da kulağınıza 1944 sürgününde Özbekistan çöllerinde söylenen “Aluşta’dan Esken Yeller Yüzüme Urdu” şarkısının nağmesi gelecektir. Gurzuf’ta artık meşhur yazar Cengiz Dağcı’nın yurdundasınız. Yaşadığı toprakların her bir karesini, her bir taşını romanlarında en ince ayrıntısına kadar anlatan bu büyük insanın doğduğu, çocukluğunun geçtiği üzüm bağlarıyla donanmış bu bereketli topraklar sizi de kendine çekecektir. Destanlara konu olan "Ayu Dağ"ı "Gelin Kaya" ile "Damat Kaya"yı seyretmek ayrı bir zevk verecektir size.
Yalta, her bir yanı ayrı bir güzelliğe ve doyumsuz manzaralara sahip Kırım’daki en önemli tatil ve turizm merkezidir. Bütün Sovyet coğrafyasının en ünlü turizm merkezi olarak kabul edilen Yalta, elbette ki bunu hak edecek pek çok zenginliklere sahiptir.
“Dünyanın Paylaşıldığı Yer” olarak bilinen Yalta, bu yakıştırmayı 1945’deki meşhur Yalta Konferansı’na ev sahipliği yapmasından dolayı almış. Çar II. Nikolay için 1911’de yazlık saray olarak yaptırılan "Livadiya Sarayı"nda bu tarihi konferansın izleri itina ile korunmakta.
"Kırlangıç Yuvası", kayaların ucunda kanatlanıverecek masalsı bir yapı gibidir. Almanya’nın Ren Nehri kıyılarındaki Rittenburg Şatosu’nun minik bir kopyası olan Kırlangıç Yuvası’nın gezinti terasından Karadeniz’i bütün ihtişamıyla seyretmek, ayrı bir haz verecektir ziyaretçisine.
"Botanik Parkı", biraz bakımsız da olsa bu kadar çok bitki ve çiçek örneğinin nasıl bir araya getirildiğini sorduracaktır size. "Alupka-Vorontsov Sarayı" bu toprakların ihtişamına zarif bir katkıdır. "Massandra Şatosu", masalsı bir ülkeden gelen minik bir örnek gibidir. "Uçan-su Şelalesi", suyun kanatlanmış halidir. "Mishor" ise, destanlara konu olmuş, efsanevi Arzı Kız’ın vatanıdır.
Yalta başlı başına bir gezi ülkesidir. Adım başı farklı bir güzellik çıkacaktır karşınıza. Ay-petri Dağı’dan, Simeiz’e, Foros’dan Gaspra’ya pek çok tarihî ve doğal güzellik ziyaret edilmeyi beklemektedir.
Yalta aynı zamanda deniz demektir aslında, Karadeniz’in belli olmaz denilen havası şansınıza eğer o gün uygunsa Yalta ve çevresindeki her yerde rahatlıkla denize girebilirsiniz. Hemen şehrin merkezindeki limanın kenarındaki Halk Plajı size zaten bu konuda yeterince fikir verecektir. Yalta geceleri de hareketli bir şehirdir. Mutlaka kendinize bu saatler için boşluk yaratmalı ve kendinize bir konser veya bir havai fişek gösterisi veya bir müzikli gece ayırmalısınız bu şehirde...
"Sevastopol Önünde Yatar Gemiler..."
Kırım denilince akla ilk gelen yerlerden biri de Sevastopol şehridir. Sovyet döneminin dünyaca meşhur bu askeri üssü o yıllarda bünyesinde barındırdığı 800 parçalık muazzam donanma ile bütün dünyanın gözlerinin dikip takip ettiği bir şehir idi. Şimdilerde ise yavaş yavaş bu vasfından sıyrılmaya çalışmakta.
1996 yılına kadar “yasak şehir” konumundaki Sevastopol bu askeri kimliğinin yanında müzeleri ile de meşhurdur aslında. Bunların içinde hiç şüphesiz en önemlisi Panorama’dır.
"Panorama", 1854 Kırım Harbi’nde İngiliz-Fransız ve Osmanlı Orduları tarafından kuşatılan Sevastopol şehri ve çevresinde yaşanan çarpışmaların ve önemli olayların resmedildiği bir müzedir. Çevresinde de yine o döneme ve Kırım Harbi’ne ait pek çok materyal sergilenmekte. Toplam 115 metreye 14 metre ebatlarındaki devasa resimleriyle Panorama, dünya çapında bir üne sahiptir. Önünde uzanan kuyruklar bu konuda size bir fikir verecektir. Mutlaka görülmeli ve bir mağlubiyetten nasıl zaferle çıkmışçasına gururlanma ve propaganda malzemesi yapılabildiğini biraz da imrenerek izlemelisiniz.
Sevastopol’u gezerken rıhtıma inen merdivenlerden karşılara baktığınızda, sıra sıra dizilmiş savaş gemileri gördüğünüzde aklınıza Kırım Harbi için söylenen “Sevastopol Önünde Yatar Gemiler” türküsü gelecektir.
Limanın birkaç adım ötesinde "Hersones Antik Kenti"nin kalıntılarını gezebilir, günün yorgunluğunu bu arkeolojik kalıntıların hemen yanı başında Karadeniz’in serin sularında atabilirsiniz.
Sevastopol’da 2004 yılında Kırım Harbi’nin 150. yılı münasebetiyle büyük bir törenle açılan Türk Şehitliği’ni de ziyaret edebilirsiniz. Şehitlik, Akmescit’ giderken yolunuzun üzerindedir.
Başkent Akmescit...
380.000’lik nüfusuyla Kırım’ın en büyük şehri olan Akmescit, aynı zamanda da Ukrayna’ya bağlı Kırım Özerk Cumhuriyeti’nin de başkentidir. Kırım Tatarlarının tek resmi temsil organı olan ve başkanlığını Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu’nun yaptığı Kırım Tatar Millî Meclisi bu şehirdedir. Yine Kırım Tatarlarına ait pek çok kurum (Kırım Tatar Pedagoji Üniversitesi, Gaspıralı Kırım Tatar Millî Kütüphanesi, Kırım Tatar Akademik Drama Tiyatrosu, Kırım Tatar Dans ve Müzik Topluluğu, Kırım Tatar Yazarlar Birliği, Kırım Tatar Ressamlar Birliği, Kırım Tatar Hanımlar Birliği, Qardaşlık Gençlik Teşkilatı, vd.) yine bu şehirde yer almaktadır. Gururlanmamak elde değil.
Her iki yanı park ve bahçelerle bezenmiş olan Salgır Nehri’nin ikiye böldüğü Akmescit, yeşillikler içerisinde bir şehirdir. Otelinizin penceresinden baktığınızda bunu daha iyi anlayacaksınız. Temiz havanın o insanı dinç tutun etkisini yaşayarak göreceksiniz. Akmescit’te akşamları Kırım Tatar Akademik Tiyatrosu’nun konser ve tiyatro programlarını izleyebileceğiniz gibi, çeşitli müzikli restoran ve kafelere de gidebilirsiniz. Ayşe Restoran, Gys Kafe, Kafe Maestro ilk akla gelenler...
Gözleve’de Mimar Sinan’ın İmzası...
Gözleve’deki "Han Camii", Kırım Tatarlarının yaşadıkları acı ve çektikleri zulmün şahidlerinden biridir. Kırım Hanı I. Devlet Geray Han’ın Moskova’ya düzenlediği seferden zaferle dönmesinin şerefine 1552 senesinde İstanbul Fatih Camii'nin küçük bir kopyesi olarak yaptırılan bu cami, Mimar Sinan’ın Kırım’da yaptığı tek eserdir. Yanı başındaki parktaki "Kırım Tatar Sürgün Anıtı" ise, sizi 18 Mayıs 1944’e götürecek ve bir milletin yok edilmek istenmesine rağmen hala ayakta olduğunu hissettirecektir size.
Eğer Gözleve’deki kalış saatlerini daha da uzatabilecekseniz, Han Camii’nin yanındaki parkın kenarındaki Cafe Mustafa’da müzik ve dans programı eşliğinde akşam yemeğinizi yiyebilirsiniz.
Sudak Şehri ve Kalesi
Kalesi ile meşhur Sudak aynı zamanda göz alabildiğini uzayan doğal ve temiz plajları ile önemli bir sayfiye merkezidir. Bu şehrin yanı başındaki tepe üzerine kurulan Sudak Kalesi’nden çevrenin manzarasını seyredebilir, ardından da kendinizi Karadeniz’in serin sularına bırakabilirsiniz.
Sudak’a gelirken yolunuzu biraz uzatmak pahasına Eskikırım’a uğrayıp Sultan Baybars Camii’nin harabelerini ve de Özbek Han Camii ile Medresesi’ni de görebilirsiniz. Eskikırım’ın öneminin Kırım Hanlığı’nın ilk başkenti olmasından geldiğini de unutmamak lazım.
Seneye Yine Kırım’dayız...
Gezimiz nihayete erdiğinde bize yetmediği hususunda herkes fikir birliği etmişti. Bir daha gelmeyi planlayarak Türkiye’ye döndüğümüzde hatırımızda pek çok güzelliğin kaldığını gördük. Yalta’da dünya siyaseti tarihinin en önemli anlarının geçtiği Livadiya Sarayı'nı, Gurzuf’ta deniz ile doğanın o güzel birlikteliğini, Gözleve Han Camii’nde Sinan’ın sanatının yüceliğini, Hansaray’da bir imparatorluğun geçmişteki azametli günlerinin izlerini görebilmenin hazzına yaşadık.
Kırım Tatarların deyimiyle “Ak Topraklar” denilen Türkiye’den Kırım’a düzenlediğimiz gezimizin bu kadar güzel geçmesindeki katkılarından dolayı, mihmandarlığımızı yapın Vasfiye Aliyeva’ya, Niyara Mecitova’ya, Yalta sokaklarında Ayyıldızımızı gururla taşıyan sevgili Elmira Abibulla’ya ve kıymetli ağabeyim Necmettin Yalta’ya sonsuz teşekkürler...
Bir dahaki Kırım gezimizde buluşmak dileğiyle...
M. Akif ALBAYRAK
Not: M. Akif Albayrak bu yazıyı bize gönderdikten sonra 6 Haziran 2007 tarihinde vefat etmiştir. Allah rahmet eylesin...
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)